برای اینکه یادگیرندگان برای جزئیات درس آماده شوند، باید فعالیتهای پیش از یادگیری متنوعی تدارک دیده شود تا یادگیرنده را برانگیزاند و او را برای یادگیری الکترونیکی آماده کند .دلیل منطقی فراهم شود تا یادگیرندگان از اهمیت و مفید بودن درس الکترونیکی مطلع شوند. برای کمک به یادگیری جزئیات درس و به منظور نشان دادن ساختار شناختی موجود، باید ترکیب و یکپارچگی جزئیات درس الکترونیکی و فعال سازی ساختارهای موجود فراگیرندگان فراهم شود. یادگیرندگان باید از پیامدها و نتایج یادگیری درس مطلع شده باشند به گونهای که بدانند چه انتظارات و توقعاتی از آنان میرود و بتوانند پیش بینی کنند چه موقع به نتایج نهایی درس رسیدهاند. پیش سازمان دهندهای باید آماده شده باشد تا ساختاری را برای سازمان دادن جزئیات درس الکترونیکی ایجاد کند یا میان آنچه یادگیرندگان از قبل میدانستهاند و آنچه را که در حال حاضر یاد میگیرند، ارتباط برقرار کند (اندرسون و الومی،۵۲:۱۳۸۵).
دانشجوی مجازی تحت عنوان شخصیت الکترونیکی باید دارای تواناییهای معینی چون توانایی تبادل نظر درون گروه به منظور تدوین پاسخها، حفظ مسائل محرمانه و رازداری در فرایند ارتباط، ابراز هیجانات به شکل نوشتاری به شخصی که با او همکاری داشته و شخصیسازی ارتباطات در فرایند آموزش درون شبکهای باشد. همکاری یکی از مشخصات بارز گروه های یادگیری در آموزش درون شبکه ای است. همکاری فرایندی است که به دانشجویان کمک میکند از طریق وجود اهداف، کشف و فرایند مفهوم پردازی مشترک به سطوح عمیقتری از تولید دانش دست یابند. دانشجوی مجازی باید انعطافپذیر باشد و تجارب و عقاید جدید را با آغوش باز بپذیرد. در کلاس درون شبکهای، دانش و معرفت از طریق مشارکت دو گروه یادگیری مربی و دانشجو به وجود میآید(اصنافی و حمیدی،۱۳۸۴).
راهبردهایی از قبیل فعالیتهای متنوع درسی به منظور به کارگیری همۀ شیوههای یادگیری، به حداکثر رساندن فایده رویکردهای چندگانه با توجه به موضوع، بحث در خصوص رهنمودهای درسی با فراگیران به منظور دستیابی به هدف یادگیری، استفاده از اینترنت به عنوان ابزار و منبع تدریس و تشویق دانشجویان برای جست و جوی منابع در آن، محیط انعطافپذیری را مهیا میسازد(شفیع پور مطلق، ۱۳۸۷). نیکولز نیز در سال ۲۰۰۸ در پژوهش خود مدلی مفهومی به نام ای ال پی امپیشنهاد داد. او در مدل خود عوامل مؤثر بر گرایش و اصرار دانشجویان به یادگیری الکترونیکی را گرایش به رایانه، انگیزه شخصی دانشجویان، برانگیزانندههای محیطی، رضایت، عملکرد گذشته دانشجویان و موارد جمعیت شناختی مربوط به آنها معرفی کرد(الهی، کنعانی، شایان،۱۳۹۰).
طبق نظر سنچز از جمله عواملی که بر دانشجویان در یادگیری الکترونیکی مؤثر است میتوان؛ نگرش، سهولت استفاده و هدف استفاده از وب را مهم دانست(فرانکو،لوپزو ولیکا،۲۰۰۹). بنابراین برخی از دانشگاهها یا موسسههای ارائه کننده آموزش مجازی با توجه به ویژگیهای محیطهای مجازی و برای کمک به یادگیرندگان مهارتهای مورد نیاز یادگیرندگان را فهرست میکنند.
محیط الکترونیکی از ابزارها، امکانات و نرم افزارهای گوناگونی تشکیل شده است. طراحان و برنامهریزان درسی با به کارگیری این ابزارها و نرم افزارها میتوانند مطالب و مفاهیم آموزشی را به صورت چند رسانه ای تهیه کنند و با پیوندگذاریهای گوناگون مطالب مرتبط با موضوع درس را در دسترس یادگیرندگان قرار دهند. با توسعه دسترسی به رایانهها و اینترنت فرصتهای جدیدی برای یادگیری به وجود آمده است. این فنآوریها به مدرسان در کلاس درس و طراحان، تهیهکنندگان و مجریان انواع آموزشهای رسمی و غیررسمی در سطوح مختلف امکان میدهد تا با به کارگیری امکانات چند رسانهای، تعاملی و شخصیسازی محیط یادگیری غنی و اثربخشی برای یادگیرندگان فراهم سازند(سراجی و عطاران،۵۶:۱۳۸۹).
درخصوص مهارت های مورد نیاز دانشجو در محیط مجازی میتوان ویژگیهای زیر را برای این محیط در نظر گرفت:
– محیط یادگیری مجازی از فناوریها، ابزارها و نرم افزارهای گوناگون شکل میگیرد؛ این محیط از ابزارهایی مانند رایانه، اینترنت و نرم افزارهای صوتی، متنی و گرافیکی و سیستم عامل تشکیل شده است.
– انتقال اطلاعات و تعامل میان افراد در محیط یادگیری مجازی از طریق ابزارها و نرم افزارهای گوناگون انجام میشود.
– در محیط یادگیری مجازی، امکان دسترسی به منابع اطلاعاتی گوناگون برای دانشجو وجود دارد؛ در این محیط دانشجو به منابع متنی، صوتی و تصویری متنوعی مانند کتابخانههای دیجیتال، گالریهای تصاویر و فایلهای صوتی دسترسی دارد و میتواند آنها را دستکاری و شخصیسازی کند.
– در محیط یادگیری مجازی، امکان رویارویی با نظرهای گوناگون در تالارها، وبلاگها و ویکیها برای دانشجو وجود دارد؛ در این محیط ، نظرها و دیدگاههایی مختلف در زمینه موضوعهای گوناگون در تالارها، وبلاگها، ویکیها و شبکههای اجتماعی ارائه میشود.
– در محیط یادگیری مجازی، امکان ارتباط هم زمان و ناهم زمان با افراد و منابع گوناگون برای دانشجو وجود دارد. دانشجو در زمان دلخواه به برخی از عناصر برنامه درسی مجازی مانند؛ محتوای درس، انجام فعالیتهای یادگیری و مطالعه منابع مختلف دسترسی دارد.
– محتواهای آموزشی در محیط یادگیری مجازی به صورت خودآموز، چند رسانهای و ابررسانه ای طراحی و تولید میشوند.
– در محیط یادگیری مجازی، دانشجو با انتخابهایی متنوع مانند؛ انتخاب زمان مطالعه، انتخاب قالبهای متنی، صوتی، تصویری یا ترکیبی ازآنها، انتخاب نحوه استفاده از امکانهای پشتیبانی و حتی انتخاب شیوه انجام تکالیف درسی روبرو است.
– در محیط یادگیری مجازی تعامل میان یادگیرنده و یاددهنده به صورت غیر حضوری انجام میشود. در محیط حضوری، تعامل میان افراد از فاصله نزدیک و از طریق علائم کلامی و غیرکلامی انجام میشود ولی در محیط مجازی، هم زمان یاددهنده و یادگیرنده از فاصله دور با بهره گرفتن از علائم کلامی و غیرکلامی در شرایطی خاص با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند(سراجی،۱۳۹۲).
با توجه به مباحث گفته شده یادگیرنده برای شرکت در دورههای مجازی به مجموعهای از مهارتها نیاز دارد که از جمله آنها میتوان به مهارت به کارگیری رایانه، مهارت در به کارگیری ابزارهای اینترنتی و سامانههای مدیریت یادگیری، تجربههای اولیه، مدیریت زمان، مهارتهای زبانی، مهارتهای نوشتاری، مهارت حل مساله، مهارت تفکر انتقادی، مهارت پرسشگری، مهارت به کارگیری شیوههای مطالعه و یادگیری، مهارت فراشناختی، مهارت خودرهیابی، مسئولیتپذیری ، خودارزیابی، مهارت برقراری ارتباط همزمان و ناهمزمان اشاره کرد.
۱-۱-۱-۱-۱ مهارت به کارگیری رایانه
در محیط یادگیری الکترونیکی یادگیرنده برای دسترسی به محتوای آموزشی، انجام فعالیتهای یادگیری، شرکت در بحثهای همزمان و ناهمزمان به ابزارها و نرمافزارهای گوناگون مانند؛ رایانه، اسکنر، چابگر، بلندگو، نرمافزارهای گرافیکی، متنی و صوتی نیاز دارد و باید علاوه بر دسترسی به این ابزارها، مهارتهای کار با آنها را داشته باشد. برای نمونه یکی از مهارتهای مورد نیاز برای کار با این ابزارها مهارت استفاده از صفحه کلید است.
۱-۱-۱-۱-۲ مهارت در به کارگیری ابزارهای اینترنتی و سامانههای مدیریت یادگیری ا ها
یادگیرنده در محیط یادگیری الکترونیکی علاوه برمهارت در کاربرد رایانه، برای جستجو در منابع، برقراری ارتباط با دیگران، نشر ایدهها و تولید محتوا به برخی از ابزارها و نرم افزارهای اینترنتی نیاز دارد و بایستی مهارت به کارگیری آنها را داشته باشد. یادگیرندگانی که از مهارتهای پیشرفته برخوردار هستند، در محیط یادگیری الکترونیکی بهتر منابع یادگیری را جستجو و مطالعه میکنند و کارآیی بیشتری دارند(سراجی و عطاران،۳۲۲:۱۳۹۰).
۱-۱-۱-۱-۳ مهارت در به کارگیری تجارب اولیه
در یادگیری الکترونیکی با توجه به مراحلی که پشت سر گذاشته میشوند یادگیرنده به کمک مدرس اطمینان حاصل میکند که چطور از منابع موجود استفاده کند. این امر باعث میشود که اعتماد به نفس لازم را به دست بیاورد و به محیط جدید عادت کند. یادگیرنده با سایر یادگیرندگان و مدرس ارتباط برقرار میکند و از پست الکترونیک، اتاق گفتگو استفاده میکند. برقراری ارتباط بیشتر با دیگران باعث اعتماد به نفس بیشتری در یادگیرنده خواهد شد. یادگیرنده از طریق پرسیدن سؤال، بررسی محتوا، تأمل بر مواد درسی و بررسی پاسخها شناخت بیشتری از موضوع، محیط، مدرس و سایر هم دورهایهای خود به دست میآورد.
۱-۱-۱-۱-۴ مدیریت زمان
یکی از مزایای یادگیری الکترونیکی آزادی عمل در انتخاب زمان دلخواه است که در آن زمان یادگیری یادگیرنده انتخاب میشود. در دورههای سنتی یک برگه حاوی برنامه دورههایی که باید در آنها شرکت کرد و تکالیفی که باید انجام دهند در اختیار یادگیرنده قرار میگیرد. در این دوره طول زمان درس خواندن را یادگیرنده خود تعیین میکند. در این دورهها یادگیرنده ساختار دوره را مدنظر قرار میدهد و اهداف و برنامه زمانبندی خود را بررسی میکند(کلارک،۱۴۹:۱۳۹۱). بر اساس مدیریت زمان، توصیه در هر زمینهای مبتنی بر اهداف صورت میپذیرد. به محض این که اهداف و اولویتها مشخص گردیدند، زمان مورد نیاز برای آنها تخصیص مییابد. از این طریق میتوان برای شرکت دانشجویان مجازی در آموزش برنامهریزی کرده و از ایجاد اضطراب در آنها ممانعت به عمل آورد(پالوف و پرات،۱۳۸:۱۳۸۴).
۱-۱-۱-۱-۵ مهارتهای زبانی
مهارتهای زبانی شامل شنیدن، سخن گفتن، خواندن و نوشتن میشود. آشنایی یادگیرنده با زبانهای خارجی، خصوصاً زبان محیط الکترونیکی یادگیری و زبانی که منابع درسی و کمکی در فرایند یادگیری دارای اهمیت است حائز اهمیت میباشد. یادگیرنده به عنوان یک کاربر باید بتواند با محیط الکترونیکی کلاس مجازی و امکانات وابسته به آن ارتباط مؤثر برقرار کند و این جز با تسلط کامل به زبان محیط ارتباط و نرم افزار دوره امکانپذیر نیست. استفاده از منابع الکترونیکی کتابخانۀ مجازی نیز مستلزم آشنایی با زبان اینگونه منابع است. اگر زبان محیط یادگیری با زبان منابع متفاوت باشد، لازم است یادگیرنده در حد نیاز با آن زبان نیز آشنایی داشته باشد.
۱-۱-۱-۱-۶ مهارتهای نوشتاری
نوشتن محصول یا فرایند ارتباط عنوان و موضوع، هدف خواننده است. همۀ این عناصر در شکلگیری نوشته تأثیر میگذارند. قدم نخست برای نوشتن تعیین موضوع، هدف و خوانندۀ مطالب است. در قدم بعدی گردآوری اطلاعات و سازماندهی آنها و سپس ارائه نخستین پیش نویس و تجدیدنظر در آن تا حصول به نتیجۀ مطلوب است. یادگیرنده باید بتواند از طریق نوشتن در محیط الکترونیکی با دیگران ارتباط برقرار نموده و به تعامل بپردازد. توانایی خلاصه کردن، بیان عقاید و نظرات در قالب واژههای مناسب، سازماندهی متن به بخشها، پارگرافها و جملات مناسب از جمله مهارتهای نوشتن است(بابائی،۱۷۴:۱۳۸۹).
۱-۱-۱-۱-۷ مهارت حل مساله
تشخیص و کاربرد دانش و مهارتهایی که منجر به پاسخ درست یادگیرنده به موقعیت یا رسیدن او به هدف موردنظرش میشود، را مهارت حل مساله گویند. در محیط یادگیری الکترونیکی یادگیرنده به دلیل سهولت دسترسی به منابع اطلاعاتی گوناگون و ملاحظه نظرات مختلف در تالارها و سایر ابزارهای اجتماعی با نظرات و ایدههای گوناگون درباره یک موضوع یا مساله روبرو میشود، لیکن برخی از نظرات و دیدگاههایی که در منابع مختلف مطرح میشود، ممکن است با یکدیگر همخوانی نداشته و در مواقعی نیز با هم متناقض باشند. از این رو یادگیرنده باید با در کنار هم قرار دادن اطلاعات جمعآوری شده متناسب با مساله راه حل یا راهحلها را ارائه کند(سراجی و عطاران،۳۳۲:۱۳۹۰). در آموزش مجازی یادگیری مشارکتی و همکاری به عنوان یک عملکرد حیاتی است که مبتنی بر حل مسئله میباشد و از طریق تأمل در تجارب دانشجویان ، فعل و انفعالاتی که در آن رخ میدهد به عنوان یک روشی ایدهآل محسوب
